નવરાત્રીનો પ્રારંભ

નવરાત્રિ ૨૦૨૬: તિથિ, તિથિ, પૂજાવિધિ, નવ દિવસો અને મહત્વ

નવરાત્રિ ૨૦૨૬ રવિવાર, ૧૧ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી શરૂ થાય છે, જે અશ્વિન મહિનાના શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદા તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. નવરાત્રી શબ્દનો અર્થ નવ રાત થાય છે, અને નવ દિવસોમાં દેવી દુર્ગાની પૂજા તેમના નવ સ્વરૂપોમાં કરવામાં આવે છે, જેને નવદુર્ગા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ભારતમાં સૌથી વધુ ઉજવાતા હિન્દુ તહેવારોમાંનો એક છે, જે વિવિધ રાજ્યોમાં ઉપવાસ, પૂજા, ગરબા, દાંડિયા રાસ અને કન્યા પૂજા સાથે ઉજવવામાં આવે છે. નવરાત્રી વર્ષમાં ચાર વખત ઉજવવામાં આવે છે, પરંતુ અશ્વિન મહિનામાં આવતી શરદ નવરાત્રી સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને વ્યાપકપણે ઉજવવામાં આવે છે. નીચે તમને ચોક્કસ તારીખ, તિથિનો સમય, દુર્ગાના નવ સ્વરૂપો, દિવસવાર રંગનું મહત્વ, પૂજાવિધિ, ઉપવાસના નિયમો અને સમગ્ર ભારતમાં નવરાત્રી કેવી રીતે ઉજવવામાં આવે છે તે મળશે.

નવરાત્રિ ૨૦૨૬ એક નજરમાં

વિગત	સમય / માહિતી
ઉત્સવ	નવરાત્રિ / શરદ નવરાત્રી
શરૂઆત તારીખ ૨૦૨૬	રવિવાર, ૧૧ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬
હિન્દુ મહિનો	અશ્વિન
પક્ષ	શુક્લ પક્ષ
તિથિ	પ્રતિપદા
પ્રતિપદા તિથિ શરૂ થાય છે	શનિવાર, ૧૦ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ ૯:૧૯ PM
પ્રતિપદા તિથિ સમાપ્ત થાય છે	રવિવાર, ૧૧ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ ૯:૩૦ PM
અવધિ	નવ દિવસ

નવરાત્રી ૨૦૨૬ તારીખ અને તિથિ

શારદ નવરાત્રી પ્રતિપદાથી શરૂ થાય છે અશ્વિન મહિનામાં શુક્લ પક્ષની તિથિ નવ દિવસ સુધી ચાલે છે. હિન્દુ ચંદ્ર કેલેન્ડર પછી આવતી હોવાથી, તે દર વર્ષે બદલાય છે. આ વર્ષે, પ્રતિપદા તિથિ શનિવાર, ૧૦ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ ૯:૧૯ PM થી શરૂ થાય છે અને રવિવાર, ૧૧ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ ૯:૩૦ PM પર સમાપ્ત થાય છે, અને નવરાત્રિ રવિવાર, ૧૧ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી શરૂ થાય છે.

નવરાત્રિનો પહેલો દિવસ ઘટસ્થાપન દ્વારા ચિહ્નિત થાય છે, જેને કળશ સ્થાપના તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જ્યાં એક પવિત્ર ઘડો સ્થાપિત કરવામાં આવે છે અને દેવી દુર્ગાના પ્રતીક તરીકે તેની પૂજા કરવામાં આવે છે. ઘટસ્થાપન માટે મુહૂર્ત પંચાંગ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે અને દર વર્ષે બદલાય છે. નવરાત્રી પૂજા શરૂ કરવા માટે પહેલા દિવસે શુભ બારી દરમિયાન ઘટસ્થાપન કરવું એ યોગ્ય રીત માનવામાં આવે છે.

નવરાત્રી શું છે

નવરાત્રી એ નવ દિવસનો હિન્દુ તહેવાર છે જે દેવી દુર્ગા અને તેમના નવ સ્વરૂપોને સમર્પિત છે. આ તહેવાર દુષ્ટતા પર સારાના વિજયની ઉજવણી કરે છે, ખાસ કરીને નવ દિવસના યુદ્ધ પછી દેવી દુર્ગા દ્વારા રાક્ષસ મહિષાસુરના પરાજયની ઉજવણી કરે છે. નવ દિવસમાંથી દરેક દેવીના એક સ્વરૂપને સમર્પિત છે, અને ભક્તો ચોક્કસ ફૂલો, રંગો અને પ્રસાદથી દરેક સ્વરૂપની પૂજા કરે છે.

વર્ષમાં ચાર નવરાત્રીઓ હોય છે. માર્ચ-એપ્રિલમાં ચૈત્ર નવરાત્રી, અષાઢ નવરાત્રી, સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબરમાં શરદ નવરાત્રી અને પોષ નવરાત્રી. આમાંથી, ચૈત્ર નવરાત્રી અને શરદ નવરાત્રી સૌથી વધુ ઉજવવામાં આવે છે. અશ્વિન મહિનામાં આવતી શરદ નવરાત્રી ચારમાંથી સૌથી મોટી છે અને વિજયાદશમી, જેને દશેરા પણ કહેવાય છે, સાથે દસમા દિવસે સમાપ્ત થાય છે.

નવરાત્રિ પાછળની વાર્તા

નવરાત્રિની મુખ્ય વાર્તા દેવી મહાત્મ્યમાંથી આવે છે, જેને દુર્ગા સપ્તશતી અથવા ચંડી પાઠ પણ કહેવાય છે, જે માર્કંડેય પુરાણમાં એક ગ્રંથ છે. રાક્ષસ રાજા મહિષાસુરે, કોઈ માણસ કે દેવ તેને હરાવી શકશે નહીં તેવું વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર ભય ફેલાવવાનું શરૂ કર્યું. દેવતાઓ, તેને રોકવામાં અસમર્થ, તેમની શક્તિઓને એકીકૃત કરી અને દેવી દુર્ગાને એક દૈવી યોદ્ધા બનાવી જેણે બધા દેવતાઓની સામૂહિક શક્તિને મૂર્તિમંત કરી.

નવ દિવસ સુધી, દુર્ગા મહિષાસુર અને તેની સેનાઓ સામે લડ્યા. દરરોજ તે તેનાથી બચવા માટે સ્વરૂપો બદલતો હતો, અને દરરોજ તેણીએ તેનો સામનો કરવાનો એક નવો રસ્તો શોધી કાઢ્યો. દસમા દિવસે, વિજયાદશમી, તેણીએ આખરે તેને તેના ભેંસના રૂપમાં મારી નાખ્યો. આ વિજય નવરાત્રીની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે, અને દસમા દિવસને દશેરા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે ધર્મનો વિજય થયો તે દિવસે.

બીજી વાર્તા નવરાત્રીને ભગવાન રામ સાથે જોડે છે, જેમણે રાવણ સામે યુદ્ધમાં ઉતરતા પહેલા નવ દિવસ સુધી દેવી દુર્ગાની પૂજા કરી હતી અને વિજય માટે તેમના આશીર્વાદ માંગ્યા હતા. ઘણી ઉત્તર ભારતીય પરંપરાઓમાં, નવરાત્રીના નવ દિવસ રામની પૂજા સાથે જોડાયેલા છે, અને દશેરા એ દિવસને ચિહ્નિત કરે છે જ્યારે તેમણે આખરે રાવણને હરાવ્યો હતો.

નવરાત્રી અને નવદુર્ગાના નવ દિવસ

નવરાત્રીનો દરેક દિવસ દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોમાંથી એકને સમર્પિત છે, જેને સામૂહિક રીતે નવદુર્ગા કહેવામાં આવે છે. અહીં દિવસવાર વિભાજન છે:

દિવસ 1 — શૈલપુત્રી: હિમાલયની પુત્રી, જેને બળદ પર સવારી કરતી અને ત્રિશૂળ અને કમળ ધારણ કરતી દર્શાવવામાં આવી છે. તે પ્રકૃતિની શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને પ્રતિપદા પર પૂજાયેલું પ્રથમ સ્વરૂપ છે.

દિવસ 2 — બ્રહ્મચારિણી: શિવને જીતવા માટે પાર્વતીનું તેમના તપસ્યાના વર્ષો દરમિયાનનું સ્વરૂપ. તેણી પાસે માળા અને પાણીનો ઘડો છે અને તે ભક્તિ અને તપસ્યાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

દિવસ 3 — ચંદ્રઘંટા: તેના કપાળ પર અર્ધચંદ્રાકાર ચંદ્ર ધારણ કરે છે અને યુદ્ધ માટે તૈયાર યોદ્ધા દેવી છે. તે બહાદુરી અને શાંતિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

દિવસ 4 — કુષ્માંડા: બ્રહ્માંડના સર્જક માનવામાં આવે છે, તે સૂર્યના કેન્દ્રમાં રહે છે અને વિશ્વને ઊર્જા અને પ્રકાશ આપે છે. તેના નામનો અર્થ એ છે કે જેણે સ્મિત સાથે બ્રહ્માંડનું સર્જન કર્યું.

દિવસ 5 — સ્કંદમાતા: ભગવાન કાર્તિકેય (સ્કંદ) ની માતા, જેને તેના ખોળામાં પુત્ર સાથે સિંહ પર બેઠેલી દર્શાવવામાં આવી છે. તે માતાના પ્રેમની શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેના ભક્તોનું રક્ષણ કરે છે જેમ માતા તેના બાળકનું રક્ષણ કરે છે.

દિવસ 6 — કાત્યાયની: દુર્ગાનું ઉગ્ર યોદ્ધા સ્વરૂપ, મહિષાસુરનો નાશ કરવા માટે ત્રણ મુખ્ય દેવતાઓના ક્રોધથી જન્મ્યું. તે સિંહ પર સવારી કરે છે અને ચારેય હાથમાં શસ્ત્રો ધરાવે છે.

દિવસ ૭ — કાલરાત્રી: સૌથી વિકરાળ સ્વરૂપ, કાળી ચામડી, જંગલી વાળ અને મોં અને નાકમાંથી જ્વાળાઓ સાથે. તે અંધકાર, અજ્ઞાન અને દુષ્ટ શક્તિઓનો નાશ કરે છે, અને તેમ છતાં તેનો દેખાવ ભયાનક છે, તે તેના ભક્તોને હિંમત અને નિર્ભયતાથી આશીર્વાદ આપે છે.

દિવસ ૮ — મહાગૌરી: કાલરાત્રી પછીનું શાંત અને શુદ્ધ સ્વરૂપ. તે સફેદ કે સોનેરી રંગની છે અને શાંતિ, શુદ્ધતા અને ક્ષમાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ભક્તો પાપોને ધોવા અને નવી શરૂઆત કરવા માટે તેના આશીર્વાદ માંગે છે.

દિવસ ૯ — સિદ્ધિદાત્રી: કમળ પર બેસે છે અને આઠ સિદ્ધિઓ ધરાવે છે. તે પોતાના ભક્તોની બધી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે અને નવરાત્રીના નવમા અને અંતિમ દિવસે, નવમીના દિવસે તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે.

નવરાત્રીના રંગો દિવસે દિવસે

નવરાત્રીના દરેક દિવસ સાથે એક રંગ સંકળાયેલો હોય છે, અને ભક્તો પરંપરાગત રીતે દિવસની પૂજા દરમિયાન તે રંગ પહેરે છે. નવ દિવસ માટે રંગો આ પ્રમાણે છે:

દિવસ	દેવી	રંગ
દિવસ 1	શૈલપુત્રી	પીળો
દિવસ 2	બ્રહ્મચારિણી	લીલો
દિવસ 3	ચંદ્રઘંટ	ગ્રે
દિવસ 4	કુષ્માંડા	નારંગી
દિવસ 5	સ્કંદમાતા	સફેદ
દિવસ 6	કાત્યાયની	લાલ
દિવસ 7	કાલરાત્રી	રોયલ બ્લુ
દિવસ 8	મહાગૌરી	ગુલાબી
દિવસ ૯	સિદ્ધિદાત્રી	જાંબલી

ઘટસ્થાપન પૂજા વિધિ

ઘટસ્થાપન એ નવરાત્રિના પહેલા દિવસે સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિધિ છે અને આગામી નવ દિવસ માટે સૂર નક્કી કરે છે. કળશ તાંબા અથવા માટીનો વાસણ પાણીથી ભરેલો હોય છે, તેના મોંની આસપાસ કેરીના પાંદડા મૂકવામાં આવે છે, અને ઉપર નારિયેળ મૂકવામાં આવે છે. આ વાસણ બ્રહ્માંડ અને દેવી દુર્ગાની હાજરીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

કળશને માટી અથવા રેતીના પથારી પર મૂકો જેમાં જવના બીજ વાવેલા હોય. આ માટી અને બીજના મિશ્રણને જ્વારા અથવા નવરાત્રી જૌ કહેવામાં આવે છે અને નવ દિવસ સુધી ઉગતા અંકુરને શુભ માનવામાં આવે છે. ઘટસ્થાપન વિધિ કળશમાં દેવીને બોલાવીને પ્રાર્થનાથી શરૂ થાય છે, ત્યારબાદ દેવી મહાત્મ્ય અથવા દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરવામાં આવે છે.

નવ દિવસ દરમિયાન, કળશની પૂજા દરરોજ ફૂલો, ધૂપ અને તાજા દીવાથી કરવામાં આવે છે. માટીમાં ઉગેલા જવના અંકુરને દેવીની હાજરી અને આખા વર્ષ દરમિયાન ઘરના સૌભાગ્યનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

નવરાત્રી પૂજા વિધિ

દરરોજ સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરીને દિવસની શરૂઆત કરો, પછી દુર્ગા મૂર્તિ અથવા છબી સામે દીવો અને ધૂપ પ્રગટાવો. પૂજા થાળીમાં કુમકુમ, હલ્દી, અક્ષત, લાલ ફૂલો, પ્રાધાન્યમાં લાલ હિબિસ્કસ, દીવો, ધૂપ અને મીઠાઈઓ અથવા ફળોનો સમાવેશ નૈવેદ્ય તરીકે થવો જોઈએ. પ્રથમ દિવસે, મુખ્ય પૂજા શરૂ કરતા પહેલા ઘટસ્થાપન કરો.

દરરોજ દુર્ગા સપ્તશતી અથવા તેમાંથી ઓછામાં ઓછો એક અધ્યાયનો પાઠ કરો. ઘણા પરિવારો દુર્ગા ચાલીસા અથવા દેવી સ્તોત્રનો પણ પાઠ કરે છે. અષ્ટમી (આઠમા દિવસે) અને નવમી (નવમી દિવસે) ના રોજ, કન્યા પૂજા કરવામાં આવે છે, જેમાં નાની છોકરીઓને ઘરે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે, તેમના પગ ધોવામાં આવે છે, તેમને ભોજન આપવામાં આવે છે, અને તેમને દેવી પોતે ઘરે આવે છે તેના પ્રતીક તરીકે ભેટ આપવામાં આવે છે.

નવરાત્રી પૂજા માટેના મુખ્ય મંત્રો છે:

ઓમ દમ દુર્ગેયૈ નમઃ — નવ દિવસ દરમિયાન મુખ્ય દુર્ગા મંત્રનો પાઠ કરવામાં આવે છે.

યા દેવી સર્વભૂતેષુ શક્તિ રૂપેણ સંસ્થિત, નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમો નમઃ — દેવીની સ્તુતિમાં પાઠ કરાયેલ દેવી મહાત્મ્યનો એક શ્લોક.

નવરાત્રી ઉપવાસના નિયમો

નવરાત્રી દરમિયાન ઉપવાસ એ તહેવારની સૌથી વધુ જોવા મળતી પ્રથાઓમાંની એક છે. મોટાભાગના ભક્તો પૂરા નવ દિવસ સુધી અનાજ, માંસાહારી ખોરાક, ડુંગળી, લસણ અને દારૂ ટાળે છે. સેંધ નમક, જેને સિંધવ મીઠું પણ કહેવાય છે, તે નવરાત્રિના ઉપવાસમાં વપરાતું એકમાત્ર મીઠું છે, કારણ કે નિયમિત ટેબલ સોલ્ટ ટાળવામાં આવે છે.

સામાન્ય નવરાત્રિ ઉપવાસના ખોરાકમાં સાબુદાણા ખીચડી, કુટ્ટુ કી પુરી, સિંઘરા આટા વાનગીઓ, રાજગીરાની તૈયારીઓ, ફળો, દૂધ, દહીં અને મખાણાનો સમાવેશ થાય છે. ઉપવાસ દરમિયાન આ ઘટકો સ્વીકાર્ય માનવામાં આવે છે કારણ કે નવરાત્રિ ઉપવાસ પરંપરામાં તેમને અનાજ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી.

કેટલાક લોકો નવ દિવસ કંઈ ખાધા વિના સંપૂર્ણ ઉપવાસ રાખે છે, જ્યારે અન્ય લોકો દિવસમાં એક જ ભોજન લે છે. કેટલાક ભક્તો ફક્ત પહેલા દિવસે, અષ્ટમી અને નવમી પર ઉપવાસ કરે છે, અને બાકીના દિવસોમાં સામાન્ય ખોરાક ખાય છે. ઉપવાસ કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે તેનો કોઈ એક નિયમ નથી.

અષ્ટમી અને નવમી પર કન્યા પૂજા

કન્યા પૂજા, જેને કંજક પૂજા પણ કહેવાય છે, તે નવરાત્રિની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિધિઓમાંની એક છે. તે કુટુંબ અને પ્રાદેશિક પ્રથાના આધારે આઠમા કે નવમા દિવસે કરવામાં આવે છે. નવ યુવતીઓ, સામાન્ય રીતે દસ વર્ષથી ઓછી ઉંમરની, ને ઘરે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે. તેઓ દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેમને દેવી તરીકે ગણવામાં આવે છે જે પોતે ઘરમાં આવે છે.

છોકરીઓના પગ પાણી અને ફૂલોની પાંખડીઓથી ધોવામાં આવે છે, તેમના કપાળ પર તિલક લગાવવામાં આવે છે, અને તેમને પુરી, ચણા અને હલવો સહિત સંપૂર્ણ ભોજન પીરસવામાં આવે છે, જે પરંપરાગત કન્યા પૂજા પ્રસાદ છે. ભોજનના અંતે, છોકરીઓને ભેટ આપવામાં આવે છે જેમાં સામાન્ય રીતે પૈસા, ફળો અથવા નવા કપડાં આપવામાં આવે છે અને પછી તેમને આદર સાથે વિદાય આપવામાં આવે છે.

ઘણા પરિવારોમાં કન્યા પૂજામાં એક યુવાન છોકરાનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેને લંગુર અથવા બટુક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે દેવી દુર્ગાના રક્ષક ભગવાન ભૈરવનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

ભારતભરમાં નવરાત્રી ઉજવણી

ગુજરાતમાં, નવરાત્રી ગરબા અને દાંડિયા રાસનો પર્યાય છે, જે નવ રાત્રિ દરમિયાન દરરોજ સાંજે કરવામાં આવતા પરંપરાગત લોક નૃત્યો છે. વિશાળ આઉટડોર ગરબા કાર્યક્રમોમાં હજારો સહભાગીઓ પરંપરાગત ચણિયા ચોલી અને કેડિયા પહેરીને કેન્દ્રીય દીવો અથવા દુર્ગા મૂર્તિની આસપાસ વર્તુળોમાં નૃત્ય કરે છે. ગુજરાતનો નવરાત્રિ ઉત્સવ દેશમાં સૌથી વધુ ઉર્જાવાન છે અને યુનેસ્કો દ્વારા તેને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસો તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે.

પશ્ચિમ બંગાળમાં, નવરાત્રિ રાજ્યના સૌથી મોટા તહેવાર દુર્ગા પૂજા સાથે એકરુપ થાય છે. કોલકાતા અને સમગ્ર પશ્ચિમ બંગાળમાં દેવી દુર્ગા દ્વારા મહિષાસુરને હરાવવાના વિસ્તૃત કલાત્મક ચિત્રો દર્શાવતા વિશાળ પંડાલો સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આ ઉજવણી સપ્તમીથી વિજયાદશમી સુધી ચાલે છે અને તેમાં ધુનુચી નૃત્ય, અંતિમ દિવસે સિંદૂર ખેલા અને ગંગામાં દુર્ગા મૂર્તિનું વિસર્જન કરવા માટે મોટી સરઘસનો સમાવેશ થાય છે.

તમિલનાડુમાં, નવરાત્રિ ગોલુ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, જ્યાં ઘરોમાં દેવતાઓ, દેવીઓ અને હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓના દ્રશ્યો દર્શાવતી ઢીંગલીઓ અને મૂર્તિઓનું પ્રદર્શન ગોઠવવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ ગોલુ પ્રદર્શનો જોવા, ભેટોની આપ-લે કરવા અને ભક્તિ ગીતો ગાવા માટે એકબીજાના ઘરે જાય છે. ગોલુ પરંપરા દક્ષિણ ભારતમાં નવરાત્રીની સૌથી અનોખી પ્રાદેશિક અભિવ્યક્તિઓમાંની એક છે.

હિમાચલ પ્રદેશ અને કુલ્લુમાં, કુલ્લુ દશેરા એ એક મુખ્ય ઉજવણી છે જે ધલપુર મેદાન પર એક અઠવાડિયા સુધી ચાલનારા મેળામાં સેંકડો સ્થાનિક દેવતાઓને ભેગા કરે છે. કર્ણાટકના મૈસુરમાં, મૈસુરુ દશેરા એ દેશના સૌથી ભવ્ય રાજ્ય ઉજવણીઓમાંનો એક છે, જેમાં શહેરની શેરીઓમાં દેવી ચામુંડેશ્વરીની મૂર્તિને લઈ જતી હાથીની પ્રખ્યાત શોભાયાત્રા છે.

ઉત્તર ભારતમાં, રામલીલા પ્રદર્શન એ રામાયણના નાટકીય નાટકો છે જે નવરાત્રીના નવ દિવસ સુધી ચાલે છે અને દશેરા પર રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાદના વિશાળ પૂતળા દહન સાથે સમાપ્ત થાય છે.

વિજયાદશમી અને દશેરા

નવરાત્રિનો દસમો દિવસ વિજયાદશમી છે, જે સમગ્ર ભારતમાં દશેરા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. તે મહિષાસુર પર દુર્ગાના વિજયનું પ્રતીક છે અને રાવણ પર રામના વિજયનું પણ સ્મરણ કરે છે. વિજયાદશમી શબ્દનો અર્થ વિજયનો દસમો દિવસ થાય છે.

ઉત્તર ભારતમાં, રાવણના મોટા પૂતળાઓને ખુલ્લા મેદાનમાં દુષ્ટતાના અંત અને સારાના વિજયના પ્રતીક તરીકે બાળવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળ અને ઓડિશામાં, આ દિવસ દુર્ગા પૂજાની મૂર્તિઓનું વિસર્જન દર્શાવે છે. ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં, આ દિવસ પૂજા અને નવી શરૂઆતનો દિવસ છે; ઘણા લોકો નવા સાહસો શરૂ કરવા, મિલકત ખરીદવા અથવા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો લેવા માટે વિજયાદશમી પસંદ કરે છે, કારણ કે આ દિવસ ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.

આજે નવરાત્રી

આજે નવરાત્રી બે અલગ અલગ સ્તરે ઉજવવામાં આવે છે: મોટા જાહેર ગરબા કાર્યક્રમો અને રામ લીલા પ્રદર્શન જે સમગ્ર દેશમાં મેદાનો અને સભાગૃહોને ભરે છે, અને શાંત ઘરગથ્થુ પૂજા જ્યાં પરિવારો દરરોજ કળશ સ્થાપિત કરે છે, ઉપવાસ કરે છે અને દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરે છે. વડોદરા, અમદાવાદ અને સુરતના ગરબા કાર્યક્રમોનું ઓનલાઈન સ્ટ્રીમિંગ હવે વૈશ્વિક દર્શકોને આકર્ષે છે, જ્યારે કોલકાતાના દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં ફરવાનું સ્થળ પ્રવાસીઓનું આકર્ષણ બની ગયું છે. નવ દિવસના આ સમયગાળામાં હિન્દુ કેલેન્ડરમાં લગભગ કોઈપણ અન્ય તહેવાર કરતાં વધુ સક્રિય ભાગીદારી જોવા મળે છે, જે પ્રદેશો, ભાષાઓ અને સમુદાયના ભેદરેખાઓને અલગ પાડે છે.