પર્વનો પરિચય
ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર જયંતી દર વર્ષે 14 એપ્રિલે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ભારતના બંધારણના ઘડવૈયા અને મહાન સામાજિક ક્રાંતિકારી ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકરના જીવન અને યોગદાનની યાદમાં ઉજવાય છે. તેઓએ અસમાનતા, ભેદભાવ અને અસંપર્કને નાબૂદ કરવા માટે જીવનભર લડત આપી.
જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન
તેમનો જન્મ 14 એપ્રિલ 1891ના રોજ મધ્ય પ્રદેશના મૌ શહેરમાં મહાર જાતિના ગરીબ કટુંબમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને જાતીય ભેદભાવનો સામનો કરવો પડ્યો. તેમ છતાં, તેમણે કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં પણ ઉચ્ચ અભ્યાસ કરી ભારતના મુખ્ય વિચારક તરીકે નામના પ્રાપ્ત કરી.
શૈક્ષણિક યાત્રા
તેઓએ મુંબઈ, કોલંબિયા યુનિવર્સિટી (અમેરિકા) અને લંડન સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ (ઇંગ્લેન્ડ)માંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ ભારતના પ્રથમ દલિત ભારતીય હતા જેમણે પીએચ.ડી. પ્રાપ્ત કરી હતી.
બંધારણના ઘડવૈયા તરીકે યોગદાન
તેમને ભારતના બંધારણ રચનાની ચેરમેનશિપ સોંપવામાં આવી. તેમણે બંધારણમાં જે કલમો ઉમેર્યા એ તમામ નાગરિકોને સમાન અધિકાર આપે છે, જેમ કે સમાનતા, બોલવાની, ધર્મપાલન અને શિક્ષણના અધિકાર.
સામાજિક અને ધાર્મિક સુધારણા
તેઓએ ‘અસ્પૃશ્યતા’ સામે ખુલ્લેઆમ અવાજ ઉઠાવ્યો. તેમણે "બહિષ્કૃત હિતકરિણી સભા", "જન્મભૂમિ ઉપાસના", તેમજ અનેક સામાજિક સંસ્થાઓ દ્વારા દલિતો માટે કાર્ય કર્યું. 1956માં તેમણે બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો અને દલિતોને આઝાદ જીવન જીવવાની દિશા આપી.
અંતિમ દિવસો અને વારસો
તેમનું અવસાન 6 ડિસેમ્બર 1956ના રોજ થયું. તેમનો વારસો આજે પણ એમના વિચારો અને વિચારો પર ચાલી રહેલી સામાજિક ચળવળમાં જીવંત છે.
ઉજવણીની રીત અને મહત્વ
આ દિવસે ભારતીયો તેમના પદચિહ્નોને અનુસરીને પ્રેરણા મેળવે છે. શાળાઓ, કોલેજો અને સરકારી કાર્યાલયોમાં કાર્યક્રમો યોજાય છે. સરકારી મેદાનોમાં અને રાજઘાટ જેવા સ્થળોએ પુષ્પાંજલિ આપવામાં આવે છે.
