शुभ पंचांग लोगो
श्री गणेश

श्री गणेश आरती

सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती

सुखकर्ता दुःखहर्ता ही समर्थ रामदास स्वामींनी रचलेली प्रसिद्ध गणपतीची आरती असून गणेशोत्सवात घरोघरी आणि मंडळांत सकाळ-संध्याकाळ भक्तिभावाने गायली जाते.

गणेश चतुर्थीलोकप्रिय

या आरतीविषयी

सुखकर्ता दुःखहर्ता ही आरती सतराव्या शतकातील संत समर्थ रामदास स्वामींनी रचली. मोरगावच्या अष्टविनायक मयुरेश्वराच्या दर्शनानंतर त्यांनी ही आरती रचली, अशी मान्यता आहे. महाराष्ट्राच्या गणेशोत्सवाचा हा आत्मा असून घरोघरी, मंदिरांत आणि सार्वजनिक मंडळांत सकाळ-संध्याकाळ ती गायली जाते. आरतीत गणपतीला सुख देणारा आणि दुःख हरणारा देव म्हटले असून त्याच्या कृपेने विघ्नांची वार्ताही उरत नाही. शेंदुराची उटी, मोत्यांची माळ, रत्नखचित मुकुट, चंदन-केशर, रुणझुणणारी नूपुरे, लंबोदर, पीतांबर, वक्रतुंड आणि त्रिनयन रूपाचे सुंदर वर्णन यात आहे. शेवटच्या कडव्यात रामदास संकटात धावून येण्याची प्रार्थना करतात. लोकमान्य टिळकांनी सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू केल्यानंतर ही आरती घराघरांत अधिक लोकप्रिय झाली.

आरतीचे शब्द

सुखकर्ता दुःखहर्ता वार्ता विघ्नाची। नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची। सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची। कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची॥१॥ जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती। दर्शनमात्रे मनकामना पुरती॥ (२ वेळा) ॥ जय देव जय देव ॥ रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा। चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा। हिरेजडित मुकुट शोभतो बरा। रुणझुणती नूपुरे चरणी घागरिया॥२॥ ॥ जय देव जय देव... ॥ लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना। सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना। दास रामाचा वाट पाहे सदना। संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना॥३॥ ॥ जय देव जय देव... ॥

आरती कशी करावी

  1. 1

    स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करा, पूजास्थान स्वच्छ करा आणि गणपतीची मूर्ती किंवा प्रतिमा स्थापन करा.

  2. 2

    21 दूर्वा, लाल जास्वंद, शेंदूर आणि मोदक यांसह धूप, दिवा आणि नैवेद्य अर्पण करा.

  3. 3

    आरतीच्या ताटात तुपाचा दिवा किंवा कापूर लावा आणि घंटा वाजवून आरतीला सुरुवात करा.

  4. 4

    भक्तिभावाने सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती म्हणत ताट घड्याळाच्या दिशेने ओवाळा.

  5. 5

    परंपरेनुसार आरती चरणांशी 4 वेळा, नाभीशी 2 वेळा, मुखाशी 1 वेळा आणि संपूर्ण रूपावर 7 वेळा ओवाळा.

  6. 6

    आरतीनंतर दोन्ही हातांनी ज्योत घेऊन डोळ्यांना व मस्तकाला लावा आणि प्रसाद वाटा.

  7. 7

    गणेशोत्सवात सकाळ-संध्याकाळ, अंगारकी व संकष्टी चतुर्थीला आणि रोजच्या गणेश पूजेत ही आरती म्हणा.

महत्त्व आणि लाभ

  • विघ्ने आणि संकटांची भीती दूर होते
  • सण आणि दैनंदिन पूजेत आनंद, शांती आणि सकारात्मकता मिळते
  • कुटुंबासह एकत्र गाण्याने भक्ती आणि एकोपा वाढतो
  • संकटकाळी गणरायाचे रक्षण लाभते

संबंधित आरत्या

जय गणेश देवा आरती

जय गणेश देवा आरती

जय गणेश देवा ही गणपतीची अत्यंत लोकप्रिय आरती असून प्रत्येक पूजा आणि शुभ कार्याच्या सुरुवातीला विघ्ने दूर करण्यासाठी व यशासाठी गायली जाते.

गणपति की सेवा मंगल मेवा आरती

गणपति की सेवा मंगल मेवा आरती

गणपति की सेवा मंगल मेवा ही पारंपरिक हिंदी गणपती आरती असून तिच्यात गणरायाच्या प्रेमळ सेवेचे वर्णन आहे आणि उत्तर भारतातील घरांत व मंदिरांत गायली जाते.

शेंदुर लाल चढ़ायो आरती

शेंदुर लाल चढ़ायो आरती

शेंदुर लाल चढ़ायो ही महाराष्ट्रात लोकप्रिय असलेली हिंदी गणपती आरती असून गणेशोत्सवात घरोघरी व मंडळांत सुखकर्ता दुःखहर्तानंतर लगेच गायली जाते.

ओम जय बृहस्पति देवा आरती

ओम जय बृहस्पति देवा आरती

ओम जय बृहस्पति देवा ही देवगुरु बृहस्पतींची आरती असून गुरुवारच्या व्रतकथेनंतर ज्ञान, सौभाग्य, विवाह आणि समृद्धीसाठी भक्तिभावाने गायली जाते.

ओम जय गंगे माता आरती

ओम जय गंगे माता आरती

ओम जय गंगे माता ही गंगा मातेची लोकप्रिय आरती असून घाटांवरील भव्य संध्या गंगा आरतीत तसेच गंगा दशहरा आणि पौर्णिमेला भक्तिभावाने गायली जाते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

“सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती”ची रचना कोणी केली?

“सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती”शी कोणते पवित्र ठिकाण जोडलेले आहे?

“सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती”च्या शीर्षकातून कोणता भक्तिभाव दिसतो?

भक्तीपरंपरेत “सुखकर्ता दुःखहर्ता आरती”चे वैशिष्ट्य काय आहे?