શુભ પંચાંગ લોગો
ભગવાન શ્રીરામ

ભગવાન શ્રીરામ આરતી

શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ આરતી

શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ ગોસ્વામી તુલસીદાસ રચિત પ્રિય રામ સ્તુતિ છે, જે ઘરો, મંદિરો અને રામનવમીએ ભગવાન શ્રીરામની મુખ્ય આરતી તરીકે ગવાય છે.

રામ નવમીલોકપ્રિય

આરતી વિશે

શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ ભજ મન ગોસ્વામી તુલસીદાસે વિનય પત્રિકામાં રચેલી સ્તુતિ છે, જે સમગ્ર ભારતમાં ભગવાન શ્રીરામની મુખ્ય આરતી તરીકે ગવાય છે. સંસ્કૃતપ્રધાન અવધી ભાષામાં રચાયેલી આ સ્તુતિ મનને સંસારના ભયંકર ભયને હરનાર કૃપાળુ શ્રીરામનું ભજન કરવા કહે છે. તેમાં પ્રભુનાં કમળ જેવાં નેત્ર, કમળ સમાન મુખ, કર અને લાલ કમળ જેવાં ચરણ, અગણિત કામદેવથી પણ વધુ સૌંદર્ય, નવા વરસાદી વાદળ જેવો શ્યામ વર્ણ અને વીજળી જેવા ચમકતા પીતાંબરનું વર્ણન છે. તેમને દીનબંધુ, રઘુકુળના આનંદ અને દશરથનંદન તરીકે વંદન કર્યું છે. પછીની પંક્તિઓ રામચરિતમાનસમાંથી લેવાયેલી છે, જેમાં માતા સીતાને ગૌરી માતા પાસેથી શ્રીરામને વરવાનો આશીર્વાદ મળે છે તેનું મધુર વર્ણન છે. રામનવમીએ મંદિરોમાં આ સ્તુતિ-આરતી વિશેષ ભાવથી ગવાય છે.

આરતીના શબ્દો

શ્રી રામચન્દ્ર કૃપાલુ ભજુ મન, હરણ ભવભય દારુણં। નવ કંજ લોચન, કંજ મુખ, કર કંજ, પદ કંજારુણં॥૧॥ (૨ વાર) કંદર્પ અગણિત અમિત છવિ, નવ નીલ નીરદ સુંદરં। પટ પીત માનહું તડિત રુચિ, શુચિ નૌમિ જનક સુતાવરં॥૨॥ ભજુ દીનબંધુ દિનેશ દાનવ, દૈત્ય વંશ નિકંદનં। રઘુનંદ આનંદ કંદ કોશલ, ચંદ દશરથ નંદનં॥૩॥ સિર મુકુટ કુંડલ તિલક ચારુ, ઉદારુ અંગ વિભૂષણં। આજાનુભુજ શર ચાપ ધર, સંગ્રામ જિત ખરદૂષણં॥૪॥ ઇતિ વદતિ તુલસીદાસ શંકર, શેષ મુનિ મન રંજનં। મમ હૃદય કંજ નિવાસ કુરુ, કામાદિ ખલ દલ ગંજનં॥૫॥ મનુ જાહિં રાચેઉ મિલિહિ સો બરુ, સહજ સુંદર સાંવરો। કરુના નિધાન સુજાન સીલુ, સનેહુ જાનત રાવરો॥૬॥ એહિ ભાંતિ ગૌરિ અસીસ સુનિ સિય, સહિત હિયં હરષીં અલી। તુલસી ભવાનિહિ પૂજિ પુનિ પુનિ, મુદિત મન મંદિર ચલી॥૭॥ ॥ સોરઠા ॥ જાનિ ગૌરિ અનુકૂલ, સિય હિય હરષુ ન જાઇ કહિ। મંજુલ મંગલ મૂલ, બામ અંગ ફરકન લગે॥

આરતી કેવી રીતે કરવી

  1. 1

    સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરો, પૂજા સ્થાન સાફ કરો અને રામ દરબારની મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરો.

  2. 2

    તુલસીપત્ર, પીળાં ફૂલ, ચંદન, ફળ અને પંચામૃત સાથે ધૂપ, દીવો અને નૈવેદ્ય અર્પણ કરો.

  3. 3

    આરતીની થાળીમાં ઘીનો દીવો અથવા કપૂર પ્રગટાવો અને ઘંટ વગાડીને આરતી શરૂ કરો.

  4. 4

    ભાવપૂર્વક શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ આરતી ગાતાં ગાતાં થાળીને ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવો.

  5. 5

    પરંપરા મુજબ આરતી ચરણ પાસે ૪ વાર, નાભિ પાસે ૨ વાર, મુખ પાસે ૧ વાર અને સમગ્ર સ્વરૂપ પર ૭ વાર ફેરવો.

  6. 6

    આરતી પછી બંને હાથ જ્યોત પર ફેરવી આંખો અને માથે લગાવો અને પ્રસાદ વહેંચો.

  7. 7

    રોજની સાંજની પૂજામાં, રામાયણ કે સુંદરકાંડના પાઠ પછી અને રામનવમીએ બપોરે આ આરતી ગાઓ.

મહત્વ અને લાભ

  • સંસારિક જીવનનો ભય અને ચિંતા દૂર થાય છે
  • મનને શાંતિ અને પવિત્રતા મળે છે તથા કામ-ક્રોધથી મુક્તિ મળે છે
  • ધર્મ અને મર્યાદા પુરુષોત્તમ શ્રીરામના આદર્શો અપનાવવાની પ્રેરણા મળે છે
  • સીતા-ગૌરી પ્રસંગની પંક્તિઓને કારણે લગ્ન અને દાંપત્ય જીવન માટે શુભ માનવામાં આવે છે

સંબંધિત આરતી

આરતી કીજે શ્રી રઘુવર જી કી

આરતી કીજે શ્રી રઘુવર જી કી

આરતી કીજે શ્રી રઘુવર જી કી ભગવાન શ્રીરામની લોકપ્રિય હિન્દી આરતી છે, જે ઘરો અને રામ મંદિરોમાં રોજ, રામનવમીએ અને રામાયણ પાઠ પછી ગવાય છે.

ઓમ જય બૃહસ્પતિ દેવા આરતી

ઓમ જય બૃહસ્પતિ દેવા આરતી

ઓમ જય બૃહસ્પતિ દેવા દેવગુરુ બૃહસ્પતિની આરતી છે, જે ગુરુવારની વ્રત કથા પછી જ્ઞાન, સૌભાગ્ય, લગ્ન અને સમૃદ્ધિ માટે ભાવપૂર્વક ગવાય છે.

ઓમ જય ગંગે માતા આરતી

ઓમ જય ગંગે માતા આરતી

ઓમ જય ગંગે માતા ગંગા માતાની લોકપ્રિય આરતી છે, જે ઘાટો પરની ભવ્ય સાંજની ગંગા આરતીમાં તથા ગંગા દશેરા અને પૂનમે ખૂબ ભાવપૂર્વક ગવાય છે.

આરતી શ્રી ગાયત્રી જી કી

આરતી શ્રી ગાયત્રી જી કી

આરતી શ્રી ગાયત્રી જી કી વેદમાતા ગાયત્રીની આરતી છે, જે ગાયત્રી મંત્રના જાપ પછી, ગુરુવારે અને ગાયત્રી જયંતીએ જ્ઞાન અને સદ્બુદ્ધિ માટે ગવાય છે.

જય આદ્યા શક્તિ આરતી

જય આદ્યા શક્તિ આરતી

જય આદ્યા શક્તિ ગુજરાતની સૌથી પ્રિય અંબે માની આરતી છે, જે નવરાત્રિમાં દરરોજ રાત્રે ગરબા પહેલાં અને અંબાજી સહિત માતાજીનાં મંદિરોમાં રોજ ગવાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

“શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ આરતી”ની રચના કોણે કરી?

“શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ આરતી” કઈ કૃતિમાં મળે છે?

“શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ આરતી” કઈ ભાષાની પરંપરાગત આરતી છે?

“શ્રી રામચંદ્ર કૃપાળુ આરતી”માં મુખ્ય ભક્તિ વિષય કયો છે?