ઓમકારેશ્વર

શ્રી ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ પરિચય

ભગવાન શિવના દ્વાદશ જ્યોતિર્લિંગોમાં ચોથું જ્યોતિર્લિંગ શ્રી ઓંકારેશ્વર તરીકે વિશ્વપ્રસિદ્ધ છે. આ પવિત્ર તીર્થ મધ્ય પ્રદેશના ખંડવા જિલ્લામાં નર્મદા નદીના કિનારે આવેલા માન્ધાતા દ્વીપ પર સ્થિત છે. આ દ્વીપ “ૐ” ના આકારમાં આવેલો હોવાનું માનવામાં આવે છે, તેથી આ સ્થાનને ઓંકારેશ્વર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. હિંદુ ધર્મમાં માતા નર્મદાને પવિત્ર અને જીવંત દેવી તરીકે પૂજવામાં આવે છે અને તેમના તટ પર સ્થિત આ જ્યોતિર્લિંગ અતિ દિવ્ય માનવામાં આવે છે.

શ્રી ઓંકારેશ્વર તીર્થ ભગવાન શિવની અનંત કૃપા અને આધ્યાત્મિક શક્તિનું પ્રતિક છે. અહીં ભગવાન શિવ બે સ્વરૂપોમાં પૂજાય છે.  ઓંકારેશ્વર અને અમલેશ્વર. માન્યતા છે કે બંને લિંગના દર્શન અને પૂજન કર્યા વિના યાત્રા પૂર્ણ માનવામાં આવતી નથી. ભક્તો માને છે કે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતી રાત્રિના સમયે અહીં નિવાસ કરે છે અને ચૌસર રમે છે, જેના કારણે મંદિર પરિસરમાં આજેય પ્રતિકરૂપે ચૌસર બિછાવવામાં આવે છે.

ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગની પ્રાકટ્ય કથા

પ્રાચીન સમયમાં દેવર્ષિ નારદ એક વખત વિંધ્યાચલ પર્વત પર પધાર્યા. વિંધ્ય પર્વતે તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું અને પોતાના વૈભવ તથા સમૃદ્ધિનો ગર્વ અનુભવવા લાગ્યો. દેવર્ષિ નારદે વિંધ્યના મનમાં રહેલા અહંકારને ઓળખી લીધું અને કહ્યું કે, “હે વિંધ્ય! તું ભલે મહાન છે, પરંતુ મેરુ પર્વત તારી કરતાં વધુ ઊંચો અને દિવ્ય છે.”

નારદજીના આ શબ્દોએ વિંધ્ય પર્વતના મનમાં તીવ્ર સ્પર્ધા અને વ્યથા જગાવી. તેણે ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે કઠોર તપ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. વિંધ્ય પર્વતે નર્મદા કિનારે ભગવાન શિવનું પાર્થિવ લિંગ બનાવી સતત છ મહિના સુધી ઘોર તપસ્યા અને આરાધના કરી.

વિંધ્યની ભક્તિ અને તપથી પ્રસન્ન થઈ ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા અને તેને વર્દાન માંગવા કહ્યું. વિંધ્યે એવી બુદ્ધિ અને શક્તિ માગી કે તે પોતાના દરેક કાર્યમાં સફળ બની શકે. ભગવાન શિવે તેને ઇચ્છિત વર્દાન આપ્યું.

ભગવાન શિવના પ્રાગટ્યના સમાચાર સાંભળીને દેવતાઓ અને ઋષિમુનિઓ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત થયા અને ભગવાનને વિનંતી કરી કે તેઓ સદાય માટે આ પવિત્ર સ્થળે નિવાસ કરે. દેવતાઓની પ્રાર્થનાથી પ્રસન્ન થઈ ભગવાન શિવ ત્યાં જ જ્યોતિર્લિંગ સ્વરૂપે સ્થિર થયા.

તે સમયે ઓમકાર સ્વરૂપ જ્યોતિર્લિંગ બે ભાગોમાં વિભાજિત થયું. એક સ્વરૂપ ઓંકારેશ્વર તરીકે અને બીજું અમલેશ્વર અથવા પરમેશ્વર તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું. ત્યારથી આ બંને સ્વરૂપો ભક્તોની તમામ મનોકામનાઓ પૂર્ણ કરનાર માનવામાં આવે છે.

ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગનું ધાર્મિક મહત્વ

શ્રી ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ હિંદુ ધર્મના સૌથી પવિત્ર શિવધામોમાંનું એક છે. માન્યતા છે કે અહીં ભગવાન શિવના દર્શન અને નર્મદા સ્નાન કરવાથી જન્મ-મૃત્યુના બંધનોથી મુક્તિ મળે છે.

નર્મદા પરિક્રમા કરનાર સાધકો માટે પણ ઓંકારેશ્વરનું વિશેષ મહત્વ છે. હજારો શ્રદ્ધાળુઓ દર વર્ષે અહીં આવી ભગવાન શિવના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરે છે.

ઓંકારેશ્વર મંદિરનું વર્ણન

ઓંકારેશ્વર મંદિર નર્મદા નદી વચ્ચે આવેલા ટાપુ પર સ્થિત હોવાથી તેનું દૃશ્ય અત્યંત મનોહર લાગે છે. મંદિર સુધી પહોંચવા માટે પુલ અને નૌકાની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. મંદિરનું પ્રાચીન શૈવ સ્થાપત્ય ભક્તોને આધ્યાત્મિક શાંતિનો અનુભવ કરાવે છે.

મંદિર પરિસરમાં સતત શિવમંત્રોના જાપ અને નર્મદા નદીના પવિત્ર પ્રવાહથી સમગ્ર વિસ્તાર દિવ્ય ઊર્જાથી પરિપૂર્ણ અનુભવાય છે.

ઓંકારેશ્વર સાથે જોડાયેલા મુખ્ય મંદિર અને સ્થળો

ઓંકારેશ્વર તીર્થક્ષેત્રની આસપાસ અમલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, ગૌરી સોમનાથ મંદિર, ઋણમુક્તેશ્વર મહાદેવ મંદિર, કુબેર ભંડારી મંદિર અને અભય ઘાટ જેવા પવિત્ર સ્થળો આવેલાં છે.

ઓંકારેશ્વર મંત્ર

ભગવાન ઓંકારેશ્વરની કૃપા મેળવવા માટે ભક્તો નીચેના મંત્રનો જાપ કરે છે:

“ૐ ઓંકારેશ્વરાય નમઃ”

“ૐ નમઃ શિવાય”

ઓંકારેશ્વર સાથે જોડાયેલા તહેવારો

મહાશિવરાત્રી, શ્રાવણ માસ, નર્મદા જયંતિ અને કાર્તિક પૂર્ણિમા દરમિયાન ઓંકારેશ્વર મંદિરમાં વિશેષ પૂજા અને ધાર્મિક મહોત્સવો યોજાય છે. આ પ્રસંગોએ હજારો ભક્તો નર્મદા કિનારે ભક્તિ અને આરાધનામાં લીન થાય છે.

ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ ક્યાં આવેલું છે?

શ્રી ઓંકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ મધ્ય પ્રદેશના ખંડવા જિલ્લામાં નર્મદા નદીના કિનારે આવેલા માન્ધાતા દ્વીપ પર આવેલું છે.

ઓંકારેશ્વર અને અમલેશ્વર વચ્ચે શું તફાવત છે?

ઓંકારેશ્વર અને અમલેશ્વર ભગવાન શિવના બે પવિત્ર સ્વરૂપો છે. બંને જ્યોતિર્લિંગોના દર્શન કરવાથી પૂર્ણ પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

ઓંકારેશ્વરનું મહત્વ શું છે?

આ જ્યોતિર્લિંગ ભગવાન શિવના પવિત્ર “ૐ” સ્વરૂપનું પ્રતિક છે અને અહીં દર્શન કરવાથી ભક્તોને આધ્યાત્મિક શાંતિ તથા મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.

ઓંકારેશ્વર તીર્થમાં નર્મદા નદીનું શું મહત્વ છે?

નર્મદા નદી હિંદુ ધર્મમાં પવિત્ર માતા તરીકે પૂજાય છે. ઓંકારેશ્વર ખાતે નર્મદા સ્નાન અને શિવ પૂજનને અત્યંત શુભ અને પાપનાશક માનવામાં આવે છે.